Library handbook

สถานะล่าสุด: เผยแพร่แล้ว
คำศัพท์: Library handbook
ศัพท์บัญญัติ: คู่มือการใช้ห้องสมุด
อักษรย่อ:
ความหมาย: คู่มือการใช้ห้องสมุด
รายละเอียด:

คู่มือการใช้ห้องสมุด เป็นการสื่อสารประเภทหนึ่งที่ห้องสมุดจัดทำ อาจกล่าวได้ว่า ไม่มีการให้บริการของห้องสมุดใดที่จะสมบูรณ์ได้ ถ้าปราศจากคู่มือการใช้ห้องสมุด ซึ่งให้รายละเอียดเกี่ยวกับแหล่งบริการและวิธีการที่จะใช้บริการเหล่านั้น (Collison 1956 : 32)

การจัดทำคู่มือการใช้ห้องสมุด มีวัตถุประสงค์ในการจัดทำ ดังนี้ (Fox 1977 : 296-303)

1. เพื่อเสนอข่าวสารรายละเอียดที่เกี่ยวข้องกับบริหารงานห้องสมุดซึ่งมีผลต่อผู้ใช้ห้องสมุด

2. เพื่อเสนอข่าวสารที่เกี่ยวกับพัฒนาการใหม่ๆ ของห้องสมุด

3. เพื่อเสนอข่าวสารที่เกี่ยวกับหนังสือและการให้บริการ

4. เพื่อแนะนำผู้ใช้ในการใช้ประโยชน์จากห้องสมุด

5. เพื่อการประชาสัมพันธ์ห้องสมุด

การจัดทำคู่มือการใช้ห้องสมุดส่วนใหญ่จะจัดทำขึ้นเพื่อเป็นการแนะนำห้องสมุด ทรัพยากรของห้องสมุด และการให้บริการของห้องสมุด เพื่อให้ผู้ใช้ห้องสมุดทราบถึงเรื่องราวของห้องสมุด สามารถค้นหาทรัพยากรที่มีอยู่ในห้องสมุดและสามารถใช้ทรัพยากรเหล่านั้นได้อย่างถูกต้อง ตลอดจนสามารถใช้บริการของห้องสมุดให้เกิดประโยชน์แก่ผู้ใช้ห้องสมุดมากที่สุด นอกจากนี้คู่มือการใช้ห้องสมุดยังเป็นสิ่งที่ช่วยเสริมการสอนการใช้ห้องสมุด เนื่องจากคู่มือการใช้ห้องสมุดสามารถช่วยลดความเข้าใจผิดของผู้ใช้ห้องสมุดที่อาจเกิดขึ้นได้ง่ายหลังจากการรับการปฐมนิเทศการใช้ห้องสมุด และช่วยลดความรับผิดชอบในการจดคำบรรยายซึ่งอาจผิดพลาดได้ในขณะที่ฟังคำบรรยายจากบรรณารักษ์ (Miller 1968 : 282)

การจัดทำคู่มือการใช้ห้องสมุดอาจมีเนื้อหาแตกต่างกันตามประเภทของห้องสมุดและลักษณะของผู้ใช้ห้องสมุด การจัดทำคู่มือการใช้ห้องสมุดอาจทำโดยมีเนื้อหาแตกต่างกันตามลักษณะของผู้ใช้ห้องสมุด หรอจัดทำอยู่ในเล่มเดียวกัน คู่มือการใช้ห้องสมุด ควรมีเนื้อหา ดังนี้ (Usherwood 1981 : 27-29; Gavryck and Peabody 1979 : 231-232; Collison 1956 : 32-34l; Giffith 1965: 475-479; วิสิทธิ์ จินตวงศ์ 2519 : 269-270; จารุวรรณ สินธุโสภณ 2527 : 309; จุฑามาศ มงคลพิทักษ์สุข 2524: 11-18)

1. ประวัติโดยย่อของห้องสมุด กล่าวถึงประวัติความเป็นมาของห้องสมุด เพื่อให้ผู้ใช้ห้องสมุดทราบถึงเรื่องราวของห้องสมุด และเพื่อเป็นการแนะนำห้องสมุด

2. การจัดหน่วยงานของห้องสมุดและจำนวนผู้ร่วมงาน

3. ทรัพยากรประเภทต่างๆ ที่ห้องสมุดมีอยู่ แจ้งให้ทราบถึงปริมาณเน้นทรัพยากรที่สำคัญๆ บางกลุ่มหรือบางแขนงวิชาที่เป็นจุดเด่นของห้องสมุด

4. บริการต่างๆ ที่ห้องสมุดให้บริการและวิธีขอใช้บริการ เช่น บริการให้ยืม-รับคืนหนังสือ บริการจองหนังสือ บริการยืมระหว่างห้องสมุด บริการตอบคำถามและช่วยการค้นคว้า เป็นต้น

5. ระเบียบข้องห้องสมุด ประกอบด้วยเวลาเปิดและปิดทำการห้องสมุด ผู้มีสิทธิ์ใช้ห้องสมุด ผู้มีสิทธิ์ยืมสิ่งพิมพ์หรือวัสดุอื่นๆ ออกจากห้องสมุด การสมัครเป็นสมาชิก ระเบียบการยืม-คืน และค่าปรับหนังสือ สิ่งพิมพ์หรือวัสดุที่ห้ามยืมออกจากห้องสมุด

6. แผนผังห้องสมุด แสดงแผนผังห้องสมุดแต่ละชั้นหนังสือพร้อมแสดงที่ตั้งของวัสดุหรือทรัพยากรห้องสมุด (Collection) และการใช้บริการต่างๆ ของห้องสมุด

7. การจัดหมวดหมู่ทรัพยากรในห้องสมุด การค้นหาหนังสือและวัสดุในห้องสมุด อธิบายพร้อมยกตัวอย่างทรัพยากรแต่ละประเภทที่ปรากฏในบัตรรายการ และในปัจจุบันที่ปรากฏทางหน้าจอการสืบค้นของระบบห้องสมุด

8.ระเบียบการใช้ห้องสมุดหรือข้อควรปฏิบัติในการใช้ห้องสมุด ซึ่งส่วนมากเป็นเรื่องของมารยาทในการใช้ห้องสมุดและสิ่งที่ควรปฏิบัติเมื่อเข้าห้องสมุด เช่น การแสดงบัตรประจำตัว หรือบัตรสมาชิกทุกครั้งที่เข้าใช้ห้องสมุด การห้ามส่งเสียงดังรบกวนผู้อื่น การห้ามนำอาหารและเครื่องดื่มเข้ามารับประทานในพื้นที่ที่ห้องสมุดวางระเบียบไว้ การให้เจ้าหน้าที่ตรวจกระเป็าหรือสิ่งของต่างๆ ก่อนออกจากห้องสมุด เป็นต้น

9. ข้อแนะนำที่น่ารู้สำหรับผู้ใช้ห้องสมุด เช่น การเชิญชวนให้ผู้ใช้ถามบรรณารักษ์เมื่อมีปัญหาหรือขอความช่วยเหลือ

เนื้อหาต่างๆ ดังกล่าว ข้างต้น อาจะมีการตัดทอนรายละเอียดหรือเพิ่มเติมเนื้อหาบางประการได้ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับนโยบายในการจัดทำคู่มือการใช้ห้องสมุดของแต่ละแห่งว่ามีนโยบายในการจัดทำเพื่อเป็นคู่มือการใช้ห้องสมุด หรือจัดทำเพียงเพื่อเป็นการแนะนำห้องสมุด หรือเป็นคู่มือนำชมเท่านั้น บรรณารักษ์ผู้มีหน้าที่รับผิดชอบในการจัดทำคู่มือการใช้ห้องสมุดจะต้องตัดสินใจว่าควรจะรวบรวมเนื้อหาอะไรไว้บ้าง ซึ่งจะต้องเป็นเรื่องที่เกี่ยวข้องกับผู้ใช้ห้องสมุด และไม่ควรใส่เนื้อหาที่เป็นส่วนปลีกย่อยเกินไป (Miller 1968 : 289) แต่อย่างไรก็ตาม ในการจัดทำคู่มือการใช้ห้องสมุดนั้น ควรมีการปรับปรุงเนื้อหาให้ทันสมัยอยู่เสมอด้วย

ปัจจุบัน ห้องสมุดแต่ละแห่งมีการจัดทำเว็บไซต์ของห้องสมุด จึงมีการนำข้อมูลต่างๆ ที่เคยจัดทำเป็นคู่มือการใช้ห้องสมุดฉบับสิ่งพิมพ์ขึ้นเป็นส่วนหนึ่งของเว็บไซต์ของห้องสมุดด้วย ส่วนคู่มือการใช้ห้องสมุดฉบับสิ่งพิมพ์ก็ยังคงมีการจัดพิมพ์ควบคู่กันไปแต่อาจจะลดจำนวนการพิมพ์ลง

ตัวอย่าง ข้อมูลการให้บริการของฝ่ายบริการความรู้ทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (STKS) สวทช. (http://stks.or.th/th/stks-services.html)

STKS-Library-Handbook

ตัวอย่าง ข้อมูลการให้บริการของ New York Public Library (http://www.nypl.org)

NYPL-Library-Handbook

ตัวอย่าง ข้อมูลการให้บริการของหอสมุดและจดหมายเหตุ ธนาคารแห่งประเทศไทย (http://www.bot.or.th/Thai/LibraryAndArchives/Pages/Library.aspx)

BOT-Library-Handbook

ตัวอย่าง ข้อมูลการให้บริการของห้องสมุดโรงเรียนบดินทร์เดชา (สิงห์ สิงหเสนี) (http://library.bodin.ac.th/index.php?option=com_content&view=section&layout=blog&id=4&Itemid=28)

Bodin-Library-Handbook

รายการอ้างอิง

จารุวรรณ สินธุโสภณ. "งานด้านการประชาสัมพันธ์." ใน หลักการบริการและจัดการห้องสมุด, หน้า 350-376. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์ประเมษฐ์การพิมพ์, 2527.

จุฑามาศ มงคลพิทักษ์สุข. "การจัดทำคู่มือการใช้ห้องสมุด." ข่าวสารสำนักหอสมุดกลางมหาวิทยาลัยรามคำแหง 4 (พฤศจิกายน-ธันวาคม 2524): 11-18.

วิสิทธิ์ จินตวงศ์. "การประชาสัมพันธ์ห้องสมุด." วารสารห้องสมุด 20 (กรกฎาคม-สิงหาคม 2519) : 261-282.

Collison, Robert L. Library Assistance to Readers. 2nd. ed. London : Crosby Lockwood & Son, 1956.

Fox, Peter. "Library Handbooks: an International Viewpoint." Libri 27(1977): 296-304.

Gavryck, Jacquelyn and Peabody, Ruth. "Shaping the Library's in House Publications Policy." Wilson Library Bulletin. 54 (December 1979): 23-235.

Giffith, A.G. "Library Handbook Standard." Wilson Library Bulletin. 39 (February 1965) : 475-479.

Miller, Mary Celine. "Library Handbooks, College and University". Encyclopedia of Library and Information Science 15(1968) : 282-284

Usherwood, Bob. The Visible Library: Practical Public Relations for Public Librarians. London : LA., 1981.

เอกสารแหล่งที่มา: ไม่ระบุ
กลุ่ม: บรรณารักษ์และสารสนเทศศาสตร์